![Logo [website]](/static_resource/619d3889-27e6-40b0-a23b-0dbd99a5d75c.png)
Het jaar 2022 stond voor de afdeling Collecties in het teken van het strategische doel om ca. 50.000 objecten uit de kerncollectie binnen twee jaar te registreren in het tijdelijke project ‘De Registratiefabriek’. Daarnaast werd het Collectieplan geschreven.
Registratiefabriek
Collectiewaardering
Begin 2022 zijn de laatste van de 87 collectieonderdelen gewaardeerd. De definitieve uitkomst is dat er 66 collecties als kerncollectie zijn gewaardeerd, 16 als ondersteunende collecties en 5 als af te stoten collecties.
Doelstelling
Doelstelling van het tijdelijke project ‘De Registratiefabriek’ is te komen tot een geregistreerde, gefotografeerde en op standplaats gezette kerncollectie, met als einddatum 31 december 2023.
Behaalde resultaten
In 2022 heeft een tijdelijk projectteam van zeven registratoren, drie collectiemedewerkers, een projectleider en projectcoördinator ca. 31.000 objecten uit de kerncollectie geregistreerd, gefotografeerd, in zuurvrije dozen verpakt en op standplaats gezet. Alle gegevens zijn verwerkt in het Collectie Management Systeem, Atlantis. Daarnaast zijn ruim 60.000 foto's extern gedigitaliseerd bij Picturae volgens de Metamorfoze standaarden. De digitale afbeeldingen zijn eerst met speciale software van de firma Sioux ontdubbeld en vervolgens in Atlantis geladen.
In de eerste helft van 2022 zijn voornamelijk de objecten uit het schilderijen-, prenten- en kunstdepot geregistreerd en gefotografeerd. Daarbij zijn onder meer de collecties schilderijen, aquarellen, dienstregelingen, aandenkens, uniformen en gelegenheidsstukken in het registratiesysteem Atlantis gezet. Het rollend materieel op locatie Utrecht is in Atlantis opgenomen, tevens zijn in oktober de schilderijen uit de vaste presentatie geregistreerd.
De registratie vond niet alleen in de depots in Utrecht plaats, maar ook in twee van de vaste presentaties in het museum, het Modellenmagazijn en Loods Nijverdal. Daarnaast zijn de collecties uniformen, vaandels en modeltreinen in het externe depot in Maarsbergen geregistreerd, gefotografeerd, omgepakt en op standplaats gezet. In 2023 zullen de resterende objecten in depot Blerick, de vaste presentatie en de depots in Utrecht worden verwerkt.
Crowdsourcing
De wens van het museum om met behulp van crowdsourcing de gedigitaliseerde foto’s en (glas-)dia's van duiding te voorzien is in 2022 onderzocht. Op basis van de uitkomsten is de crowdsourcingmodule van Atlantis aangeschaft, deze is in 2023 opgestart. De crowdsourcingscoördinator zal samen met een groep vrijwilligers de gedigitaliseerde foto’s, dia’s, informatiebrochures en affiches met behulp van deze module registreren.
Collectieplan
In 2022 is met behulp van Raadsaam Adviseurs het Collectieplan voor de periode 2022-2027 gereed gekomen. In dit plan worden met name het verzamelbeleid en de bestaande kerncollecties van het Spoorwegmuseum toegelicht. Deze beleidsperiode is te kenschetsen als overgangsfase, waarin de collectie wordt opgeschoond, geregistreerd en beter bewaard om volledig tot zijn recht te komen. Doel daarvan is de optimalisatie van het gebruik voor educatieve en presentatie-doeleinden. Een verkorte versie van het Collectieplan is in 2023 terug te vinden op de website.
Met behulp van de in 2020-2021 uitgevoerde collectiewaardering is de collectie opgedeeld in de kerncollectie, ondersteunende collectie, gebruikscollectie en af te stoten collectie. Uitgangspunt is dat alleen de kerncollectie in het project Registratiefabriek wordt geregistreerd. Daarna wordt per ondersteunende collectie gekeken of deze beter op z’n plek is bij een andere erfgoedinstelling of juist in het Spoorwegmuseum zou moeten blijven. In dat laatste geval wordt bepaald in hoeverre de betreffende ondersteunende collectie wordt geïnventariseerd of geregistreerd. Daarnaast is in het Collectieplan vastgelegd welke complete collecties en losse voorwerpen worden afgestoten. Zowel de inventarisatie van de ondersteunende collecties als het onderbrengen van ondersteunende en af te stoten collecties zullen vanaf 2023 verder worden opgepakt.
Deelcollectie Tweede Wereldoorlog
Registratieproject Beladen jaren in beeld
In 2022 hebben enkele registratoren de fotocollectie met betrekking tot de periode vlak voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog geregistreerd. Dit project is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van het Mondriaan Fonds. Het resulteerde in een gedigitaliseerde, beschreven, in zuurvrije dozen verpakte en op standplaats gezette fotocollectie m.b.t. de Tweede Wereldoorlog. Deze is eind 2022 ook online ontsloten op de website van het Spoorwegmuseum. Daarmee is het de eerste collectie die op de website volledig doorzoekbaar, vindbaar en opvraagbaar is.
Verder is in het kader van dit project een speciale pagina over de Tweede Wereldoorlog op onze website gerealiseerd, waar nu alle relevante links te vinden zijn naar de eerder gemaakte digitale dossiers ‘Beladen Treinen’ en ‘Kinderen van Versteeg’, naar filmpjes en naar andere instanties als Het Utrechts Archief en Oorlogsbronnen. In het kader van dit project is de collectie archiefstukken m.b.t. de Tweede Wereldoorlog in eeuwig durend bruikleen aan Het Utrechts Archief gegeven en gedigitaliseerd, gemetadateerd en online ontsloten op de website van Het Utrechts Archief.
Blogs
Conservator Evelien Pieterse schreef zeven blogs over de collectie Tweede Wereldoorlog.
Restauraties en collectiebeheer
Gesloten goederenwagen
De gesloten goederenwagen (Gs) is gerenoveerd. Alle oude houten delen zijn verwijderd en het houtwerk is vernieuwd. De stalen constructie was nog goed dus is behouden, de vloer is deels gerepareerd. In het voorjaar 2022 was het werk afgerond.
Arend weer terug
De Arend ging in 2021 voor een nagelgatonderzoek en revisie naar de werkplaats van Museumstoomtram Hoorn-Medemblik. In april 2022 kwam de locomotief weer geheel rijvaardig terug naar Utrecht.
Restauratie Mat '36, NS 252
In het museumdepot in Blerick wordt er door een enthousiast team hard gewerkt aan de Mat ’36. Het doel is hem klaar te hebben in 2023 zodat hij onderdeel kan zijn van de tentoonstelling van dat jaar over elektrificatie. Het gaat om het gehele herstel van casco, techniek en interieur. Hierbij moet gedacht worden aan het terugplaatsen van alle houten panelen, sierlijsten, plafondplaten, banken en de cabines. In Blerick is een aparte werkplaats gecreëerd voor de Mat ’36. Hier zijn nieuwe (kracht)aansluitingen en extra en betere verlichting aangelegd. Een tweede team is in het fietsenrijtuig in Utrecht gestart met het herstel van alle technische apparatenkasten, het hart van de trein, waar de schakelelektronica zich bevindt.
Het restauratieproject van de 252 wordt mogelijk gemaakt door de STIchting tot Behoud van Af te voeren Nederlands Spoorwegmaterieel (STIBANS) en de Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum.
NS 629
De diesel-elektrische rangeerloc NS 629 heeft een opknapbeurt gehad zodat deze weer gebruikt kan worden als rangeerlocomotief voor het museum.
Aanwinsten en schenkingen
Net als elk jaar kon het Spoorwegmuseum weer een aantal nieuwe aanwinsten aan de collectie toevoegen. De meeste nieuwe objecten komen door middel van schenking in de collectie. Naast een aantal zeer welkome objecten als ontbrekende dienstregelingen, foto’s en persoonlijke documenten sprongen onderstaande aanwinsten eruit.
Niet Actief Beveiligde Overgang
ProRail schonk een onbewaakte spoorwegovergang, officieel genaamd Niet Aktief Beveiligde Overgang (NABO), afkomstig van Landgoed Nemelaer bij Oisterwijk. Het is waardevol om deze te bewaren omdat ProRail van plan is al dit soort onbewaakte overwegen te verwijderen en straks niemand meer weet wat een NABO is. Het pad heeft een plek gekregen op het buitenterrein bij de overweg aan de Zonstraat.
Jonkheerpad
De NABO wordt ook wel Jonkheerpad genoemd, vernoemd naar jonkheer D.T.A. van den Bogaerde van Terbruggen die volgens de overlevering in 1862 in ruil voor toestemming om de spoorlijn Tilburg-Boxtel over zijn gronden aan te leggen een stopplaats op verzoek kreeg. Onderzoek in Het Utrechts Archief heeft niet bevestigd dat er op deze lijn een stopplaats op zijn landgoed was, maar feit is wel dat de overweg tot in 2021 veel gebruikt werd door wandelaars.
Kruis Blauwkapel
Het kruis Blauwkapel is door ProRail verwijderd en aan het Spoorwegmuseum geschonken. Bedoeling is om het voormalige kruis Blauwkapel te gebruiken bij de herinrichting van het achterterrein.
Bankjes op het middenperron
Vier maandagen in mei werd er druk gewerkt aan het middenperron van station Utrecht Maliebaan. De bestrating is vervangen en voldoet weer aan alle eisen. Nieuw zijn drie door ProRail geschonken combinaties van bankjes met prullenbakken die elk een ander tijdperk representeren.
Vertakkingsvoorsein
Een tip leidde het museum naar het Groningse Den Horn. In het weiland van de heer Cazemier stond een vertakkingsvoorsein dat nog ontbrak in de collectie van het Spoorwegmuseum. Het is het enige vertakkingsvoorsein in Nederland, dat is aangesloten aan een handelinrichting en volledig functioneert. Bijzonder zijn de spiegelkokers: spiegels zorgen ervoor dat het licht op de juiste plaats terecht komt. De verlichting werkt op propaangas. Het museum gaat het sein restaureren.
Ook aan de collectie toegevoegd:
- Ingelijste prent met passe-partout getiteld ‘Aankomst van den feesttrein te Gilze-Rijen’ uit 1863.
- Uniformen uit de jaren 50 van de vorige eeuw, gedragen door de stationschef van Zuidhorn.
- Een collectie medische voorwerpen van de Medische Dienst van NS uit de jaren 50 t/m 70 van de vorige eeuw, waaronder instrumenten om de ogen van machinisten op te meten en kleurenblindheid te testen.
- Een affiche van de FNV dat aangeboden is aan de directie van NS na de stakingen in 2022.
- Het bureau van voormalig president-directeur van NS, Willem Hupkes, werd als memorabiliastuk aan de collectie toegevoegd.
- Een schuilhokje voor rangeerders, afkomstig uit de Watergraafsmeer, werd in de collectie opgenomen.
- Voor de tentoonstelling Expeditie Posttrein werd door modelbouwer Maykel Kastelijn een historisch Rijkspostrijtuig uit 1856 met briefpaal en een aantal kleinere modellen nagebouwd en door het museum aangekocht (zie onderstaande foto).
