Overdracht koninklijke trein SR10
Op 12 juli 2024 heeft NS het koninklijk rijtuig SR10 officieel overgedragen aan het Spoorwegmuseum. Het rijtuig, dat sinds 1993 dienstdeed voor het Koninklijk Huis, is daarmee onderdeel geworden van de koninklijke collectie van het museum.
Salonrijtuig 10, in 1993 omgebouwd tot koninklijk rijtuig, werd ontworpen in samenspraak met koningin Beatrix. Met luxe materialen zoals marmer en perenhout en een 'chique Italiaans' interieur, diende het rijtuig bij talloze officiële gelegenheden.
Veel media aandacht
De overdracht trok veel media-aandacht. Onder andere de NOS, Goedemorgen Nederland, RTV Utrecht, ANP, BNR Nieuwsradio, Radio 4, Radio 5, OV Nieuws waren aanwezig om verslag te doen. Daarnaast verscheen er een speciale editie van NS Weekly over de koninklijke trein.
Paginagroot in AD
Het Algemeen Dagblad pakte groot uit over de koninklijke trein en interviewde een oud-machinist over zijn ervaringen met de SR10. Het artikel verscheen in alle regionale edities.
Koploper toegevoegd aan collectie
Op vrijdag 14 juni werd het iconische treinstel ICM 4011, beter bekend als de Koploper, officieel toegevoegd aan de collectie van het Spoorwegmuseum. Na bijna veertig dienstjaren bij NS vond de trein zijn eindbestemming op Spoor 3 van het Utrechtse Maliebaanstation.
De 4011 was het eerste treinstel uit de serieproductie van de Intercitymaterieel-reeks, na zeven prototypes. Sinds zijn bouw in 1983 bij Talbot in Aken heeft het stel vele gedaantes gehad – van klassiek geel tot opvallend blauw in de KLM-huisstijl. Met de opname van de Koploper in de collectie blijft dit stuk moderne spoorweggeschiedenis bewaard. Hoofd Collecties Peter-Paul vestigde bij de overdracht de aandacht op het belang van dit markante treinstel voor de Nederlandse spoorwegerfenis.
ECM Certificaat
Veilig het spoor op
Het Spoorwegmuseum is officieel ECM-gecertificeerd! ECM staat voor Entity in Charge of Maintenance en garandeert dat ons materieel veilig onderhouden wordt volgens Europese richtlijnen. Dit certificaat is cruciaal: zonder ECM mogen historische treinen niet de openbare rails op. Dankzij deze erkenning kunnen we ons rijdend erfgoed weer laten zien. Zo kon locomotief 1768 de koninklijke trein ophalen, tijdens Open Monumentendag én het Open Trein Festijn in september kon het museum treinen uit de collectie inzetten.
Collectie Nederlands-Indië/Indonesië
Programma Indisch Erfgoed Digitaal (PIED)
Dankzij een bijdrage van het Programma Indisch Erfgoed Digitaal (PIED) start het Spoorwegmuseum vanaf december 2024 met een project voor het verrijken, catalogiseren en online ontsluiten van de collectie foto’s en objecten m.b.t. de spoorwegen in Nederlands-Indië/Indonesië. In samenwerking met Onsland.nl wordt deze bijzondere collectie toegankelijk gemaakt voor een breed publiek.
De collectie over spoorwegen in Nederlands-Indië omvat meer dan 4.000 foto's en 15 unieke oral history-interviews. Deze waardevolle documenten bieden inzicht in een fascinerend en vaak onderbelicht hoofdstuk uit de spoorweggeschiedenis. Met de bijdrage van PIED worden deze stukken zorgvuldig gecatalogiseerd, gedigitaliseerd en voorzien van context om ze voor het publiek te ontsluiten.
Samenwerking met Onsland.nl
De ontsloten collectie krijgt een plek op de nieuwe website Onsland.nl, waar het koloniale verleden van Nederland wordt belicht. Daarnaast voegt het Spoorwegmuseum een speciaal dossier toe aan de eigen website, met verdieping en context rond de collectie. Ook verschijnen er publicaties gebaseerd op het materiaal. Zo draagt het museum bij aan het delen van kennis en verhalen over de spoorwegen in Nederlands-Indië, en wordt dit erfgoed zichtbaar voor een breed publiek.
Crowdsourcing
Dankzij de inzet van een groeiende groep betrokken vrijwilligers werkt het Spoorwegmuseum aan het beschrijven van de collectie foto's en dia's. Deze crowdsourcing-aanpak is onderdeel van een bredere strategie om het digitale collectiemateriaal beter toegankelijk te maken. In 2024 kreeg het project een flinke impuls – én landelijke media-aandacht.
Nu de 3D-collectie grotendeels is geregistreerd en ook de 2D-collectie (foto’s en dia’s) is gedigitaliseerd, heeft de afdeling Collecties een Informatieplan opgesteld. Hierin staat hoe het museum de komende jaren omgaat met het ontsluiten van de gedigitaliseerde collecties, zowel op de eigen website als op externe platforms. Een belangrijk onderdeel hiervan is de inzet van crowdsourcing: met hulp van vrijwilligers worden beelden beschreven en voorzien van aanvullende informatie.
Om het groeiende aantal scans te kunnen verwerken, werd in 2024 een extra projectmedewerker aan het team toegevoegd. Deze coördineert het crowdsourcingproject. Vrijwilligers uit heel Nederland helpen bij het beschrijven van duizenden foto’s en dia’s, waarbij kennis van spoorwegmaterieel, stations en landschappen wordt ingezet om de collecties beter doorzoekbaar te maken voor het publiek.
Media-aandacht en aanwas
Afstoting
In 2024 zijn grote delen van de af te stoten collectieonderdelen en dubbele objecten via de LAMO procedure afgestoten. Voorwerpen waarvoor binnen de museale wereld geen belangstelling bestond, zijn via Museum Depotshop, OnterfdGoed en onze eigen museumwinkel verkocht.
Andere musea en erfgoedinstellingen: 413 objecten
Museum Depotshop: 200 objecten
Onterfd Goed 502: objecten
Museumwinkel Spoorwegmuseum: 223 objecten
Schenkingen
Met het aangescherpte schenkingsbeleid kan een betere selectie gemaakt worden uit het grote hoeveelheid schenkingen, die vooral door particulieren worden aangeboden. Aangenomen werden onder meer verschillende aandenkens en memorabilia van oud-spoorwegmedewerkers, een collectie kniptangen, maar ook een stoel en servies uit een Wagons-Lits rijtuig. Hieronder een overzicht van de meest bijzondere aanwinsten.
Stationsbank
Februari
Na 50 jaar zijn twee bijzondere houten stationsbanken uit 1953 weer herenigd in het Spoorwegmuseum. Ooit gemaakt voor station Den Bosch, raakten ze decennia zoek. Eén stond in het museum, de ander dook op in een stal in Vlijmen. Dankzij een schenking zijn ze nu weer samen in het Maliebaanstation.
Model uit WOII
Juni
In de presentatie Kinderen van Versteeg is een bijzonder model geplaatst: een zelfgemaakte locomotief van Hendrik Wietsma, gebouwd tijdens zijn onderduik in de Tweede Wereldoorlog. Het model, vervaardigd uit verzetsmateriaal, werd in 1980 geweigerd maar is nu alsnog opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum – een eerbetoon aan moed en vakmanschap.
Archief Spoorbouwmeester
juli
Ter gelegenheid van haar afscheid schonk Geertje Ponjee, sinds 2001 hét gezicht van Bureau Spoorbouwmeester, een unieke selectie documenten aan het Spoorwegmuseum. De schenking bevat onder meer huisstijlhandboeken, bewegwijzeringsvoorschriften en zeldzame publicaties van Spoorbeeld – waardevolle toevoegingen die het ontwerpverhaal van de spoorsector tastbaar maken voor toekomstige generaties.
Oproepbrief
juli
Het Spoorwegmuseum ontving een unieke schenking: een originele oproepbrief uit de Tweede Wereldoorlog, gericht aan Herbert Meijer om zich te melden op het Maliebaanstation. Meijer dook onder en overleefde. De brief, gevonden bij een verbouwing in Den Haag, is nu onderdeel van de collectie en tentoonstelling Kinderen van Versteeg. Met dank aan vinder Jaap Sleper en de familie Meijer.
Toevoegingen museumpresentatie
Zonetaxi
In juni 2024 is de taxistandplaats van de NS Zonetaxi toegevoegd aan de presentatie in het Spoorwegmuseum. De herkenbare zuil en standplaats vertellen het verhaal van de NS-strategie om reizigers niet alleen van station tot station, maar van deur tot deur te vervoeren.
De NS Zonetaxi werd begin jaren 2000 gelanceerd als aanvulling op het openbaar vervoer. Reizigers konden eenvoudig via internet of telefoon een taxi reserveren die aansloot op hun treinreis. De opvallende blauwe zuil markeerde de standplaats bij het station. Met deze toevoeging brengt het museum een herkenbaar stukje recente reishistorie tot leven.
Jonkheerpad
Sinds kort ligt er, net buiten het museumterrein aan de overkant van de Zonstraat, een bijzondere spoorwegovergang: het Jonkheerpad. Deze Niet Actief Beveiligde Overweg (NABO) is geplaatst door vrijwilligers van het Spoorwegmuseum.
Het Jonkheerpad komt oorspronkelijk uit Oisterwijk, waar het diende als privéovergang voor de baron van Kasteel Nemerlaer. Toen de overgang daar moest verdwijnen, bood het Spoorwegmuseum een nieuwe bestemming. De vrijwilligers van het museum plaatsten de overgang op het stukje spoor net buiten het museumterrein. Zo blijft een bijzonder onderdeel van de Nederlandse spoorweggeschiedenis behouden.
Podcast
Figee ongevallenkraan
Het museum heeft, dankzij een gulle bijdrage van de Vereniging Vrienden, een prachtig model van een Figee ongevallenkraan aan de collectie toegevoegd. Voorzitter van de Vrienden Richard Weurding droeg het model in Wachtkamer 3de klasse over aan het museum.
Het model is gebouwd door Wim v.d. Meijden, inmiddels 84 jaar oud. Hij beschikte over de originele tekeningen en begon ermee in 1981. Met tussenpauzes heeft hij er zo’n 25 jaar aangebouwd. Het model is schaal 1:15, gebouwd uit staal met ca 2.500 koperen klinknagels.
